CÔNG TY CỔ PHẦN DƯỢC KHOA
Số 9 Nguyễn Công Trứ, Phường Hai Bà Trưng, Thành Phố Hà Nội
Các chuyên gia nhãn khoa cho biết cảm giác khô hoặc cộm mắt không phải lúc nào cũng đơn thuần là mỏi mắt. Trong nhiều trường hợp, đây có thể là dấu hiệu cho thấy lớp nước mắt bảo vệ bề mặt nhãn cầu đang hoạt động kém hiệu quả. Vì vậy, ngày càng nhiều người quan tâm đến việc mắt khô là gì và cách nhận biết sớm tình trạng này.
Hãy tưởng tượng lớp màng nước mắt như một “lá chắn lỏng” liên tục được làm mới. Khô mắt không chỉ là thiếu nước, mà là sự phá vỡ cấu trúc của lá chắn này. Khi lớp mỡ bề mặt bị mỏng đi, nước mắt sẽ bốc hơi nhanh như hơi nước trên mặt đường nắng nóng, để lại bề mặt nhãn cầu “trơ trọi” trước gió bụi và ma sát từ chính mí mắt của chúng ta.
Theo các chuyên gia nhãn khoa, lớp màng nước mắt được cấu tạo từ ba lớp khác nhau. Lớp ngoài cùng là lớp lipid (lớp mỡ), có nhiệm vụ hạn chế sự bay hơi của nước mắt. Bên dưới là lớp nước, được tiết ra từ tuyến lệ và giúp cung cấp độ ẩm cũng như dưỡng chất cho giác mạc. Lớp trong cùng là lớp nhầy (mucin), giúp nước mắt bám đều lên bề mặt mắt.
Khi một trong ba lớp này bị rối loạn, nước mắt có thể bay hơi nhanh hơn hoặc không phân bố đều trên bề mặt mắt. Lúc này, bề mặt mắt dễ trở nên khô, kích ứng hoặc khó chịu. Đây cũng chính là cơ chế hình thành của tình trạng khô mắt. Sau khi hiểu mắt khô là gì, việc nhận biết các dấu hiệu sớm của tình trạng này sẽ giúp hạn chế những ảnh hưởng không mong muốn đến thị lực.
Không phải lúc nào khô mắt cũng biểu hiện rõ ràng ngay từ đầu. Trong nhiều trường hợp, các triệu chứng ban đầu khá nhẹ nên dễ bị nhầm lẫn với tình trạng mỏi mắt thông thường. Nếu chú ý quan sát, bạn có thể nhận ra một số dấu hiệu dưới đây.
Chớp mắt là phản xạ tự nhiên giúp phân bố nước mắt đều trên bề mặt giác mạc. Khi mắt bị khô, cơ thể thường tăng tần suất chớp mắt để bù đắp cho sự thiếu hụt độ ẩm.
Một số người cũng có xu hướng nheo mắt khi nhìn màn hình hoặc khi đọc sách trong thời gian dài. Điều này giúp tạm thời cải thiện độ rõ của hình ảnh, nhưng nếu xảy ra thường xuyên thì có thể là dấu hiệu mắt đang bị khô.
Cảm giác cộm hoặc châm chích nhẹ trong mắt là biểu hiện khá điển hình của khô mắt. Nhiều người mô tả cảm giác này giống như có hạt bụi nhỏ trong mắt dù thực tế không có dị vật.
Để giảm bớt khó chịu, nhiều người có thói quen dụi mắt. Tuy nhiên, hành động này có thể khiến bề mặt mắt bị kích thích nhiều hơn và làm tình trạng khô mắt trở nên nghiêm trọng hơn.
Sau nhiều giờ làm việc trước máy tính hoặc điện thoại, một số người nhận thấy mắt có dấu hiệu đỏ nhẹ. Đây là phản ứng của các mạch máu nhỏ trên bề mặt kết mạc khi mắt bị kích thích.
Khi tập trung nhìn màn hình, tần suất chớp mắt thường giảm đáng kể. Điều này khiến nước mắt bay hơi nhanh hơn, từ đó làm bề mặt mắt trở nên khô và dễ bị kích ứng.
Một dấu hiệu khác của khô mắt là tình trạng nhạy cảm với ánh sáng. Khi lớp màng nước mắt không ổn định, bề mặt giác mạc trở nên nhạy cảm hơn với các kích thích từ môi trường.
Người bị khô mắt có thể cảm thấy chói mắt khi ra ngoài trời nắng hoặc khi nhìn vào nguồn sáng mạnh. Một số trường hợp còn xuất hiện hiện tượng chảy nước mắt khi tiếp xúc với ánh sáng.
Nghe có vẻ mâu thuẫn, nhưng chảy nước mắt lại là một trong những dấu hiệu thường gặp của khô mắt.
Khi bề mặt mắt quá khô, cơ thể có thể phản xạ bằng cách tiết ra nhiều nước mắt hơn để bù đắp cho sự thiếu hụt độ ẩm. Tuy nhiên, loại nước mắt này thường không ổn định nên bay hơi nhanh và không cải thiện hoàn toàn cảm giác khô.
Một số người nhận thấy thị lực trở nên mờ hoặc khó tập trung sau khi đọc sách hoặc làm việc lâu. Hiện tượng này xảy ra khi lớp nước mắt trên bề mặt mắt không ổn định, khiến ánh sáng đi vào mắt bị khúc xạ không đều.
Trong nhiều trường hợp, thị lực có thể cải thiện sau khi chớp mắt hoặc cho mắt nghỉ ngơi một thời gian ngắn.
Gỉ mắt vào buổi sáng là hiện tượng khá phổ biến. Tuy nhiên, nếu tình trạng này xảy ra thường xuyên kèm theo cảm giác khô hoặc cộm mắt, đây có thể là dấu hiệu cho thấy bề mặt mắt đang bị kích thích kéo dài.
Khi mắt bị khô, dịch tiết từ kết mạc có thể tích tụ lại trong lúc ngủ và tạo thành ghèn ở khóe mắt.
Bên cạnh giới văn phòng, một số nhóm đối tượng sau cần đặc biệt lưu tâm vì nguy cơ khô mắt rất cao:
Không phải mọi trường hợp khô mắt đều đáng lo ngại. Khi bắt đầu tìm hiểu về tình trạng này, nhiều người thường đặt câu hỏi mắt khô là gì và vì sao mắt lại dễ bị khô khi làm việc lâu trước màn hình hoặc ở trong môi trường điều hòa.
Thực tế cho thấy khô mắt có thể xuất phát từ những nguyên nhân khá đơn giản như làm việc quá lâu, chớp mắt ít hoặc không khí khô. Tuy nhiên, trong một số trường hợp khác, tình trạng này lại liên quan đến rối loạn của tuyến lệ hoặc các bệnh lý về mắt.
Vì vậy, trong thực hành lâm sàng, các bác sĩ thường phân loại khô mắt thành hai nhóm chính: khô mắt sinh lý và khô mắt bệnh lý.
| Tiêu chí | Khô mắt sinh lý | Khô mắt bệnh lý |
| Nguyên nhân thường gặp | Làm việc lâu trước màn hình, đọc sách lâu, thiếu ngủ, môi trường điều hòa hoặc không khí khô | Rối loạn tuyến lệ, viêm bờ mi, bệnh lý tuyến lệ, sử dụng thuốc kéo dài hoặc một số bệnh lý toàn thân |
| Thời điểm xuất hiện | Thường xuất hiện sau khi mắt làm việc liên tục trong thời gian dài | Có thể xuất hiện bất cứ lúc nào, kể cả khi mắt không hoạt động nhiều |
| Cảm giác ở mắt | Khô nhẹ, mỏi mắt, hơi cộm hoặc rát nhẹ | Khô rát rõ rệt, cảm giác cộm như có dị vật trong mắt |
| Mức độ đỏ mắt | Thường chỉ đỏ nhẹ và giảm nhanh khi nghỉ ngơi | Mắt đỏ kéo dài hoặc dễ tái phát |
| Thị lực | Có thể nhìn mờ thoáng qua nhưng cải thiện sau khi chớp mắt hoặc nghỉ mắt | Nhìn mờ kéo dài hoặc khó tập trung thị lực |
| Thời gian kéo dài triệu chứng | Thường chỉ kéo dài vài phút đến vài giờ | Có thể kéo dài nhiều ngày hoặc tái diễn thường xuyên |
| Khả năng cải thiện khi nghỉ ngơi | Cải thiện rõ rệt khi ngủ đủ giấc hoặc giảm thời gian nhìn màn hình | Ít cải thiện dù đã nghỉ ngơi hoặc giảm làm việc với mắt |
| Mức độ ảnh hưởng đến sinh hoạt | Ít ảnh hưởng, chủ yếu gây khó chịu tạm thời | Có thể gây khó chịu kéo dài, ảnh hưởng đến công việc và sinh hoạt |
| Hướng xử lý chuyên sâu | Tập trung vào việc điều chỉnh thói quen (quy tắc 20-20-20), chớp mắt chủ động để tái tạo màng phim nước mắt tự nhiên. Sử dụng các dòng thuốc nhỏ mắt chứa Natri clorid phối hợp Menthol/Borneol để làm sạch sâu khói bụi, cân bằng áp suất thẩm thấu và làm dịu tức thì tình trạng mỏi điều tiết. | Cần thăm khám chuyên khoa để thực hiện các test đánh giá độ ổn định màng nước mắt (như Test Schirmer). Điều trị tập trung vào việc giải quyết ổ viêm (nếu có), thông tắc tuyến dầu Meibomius bằng nhiệt trị liệu hoặc sử dụng các hoạt chất kháng viêm, thay thế nước mắt nhân tạo nồng độ cao theo phác đồ của bác sĩ. |
Nhìn chung, khô mắt sinh lý thường xuất hiện khi mắt phải làm việc quá lâu và sẽ cải thiện sau khi mắt được nghỉ ngơi. Ngược lại, khô mắt bệnh lý có xu hướng kéo dài, tái phát nhiều lần và không cải thiện hoàn toàn chỉ bằng việc nghỉ mắt.
Nếu bạn thường xuyên cảm thấy cộm mắt, khô rát hoặc nhìn mờ kéo dài, đặc biệt khi các triệu chứng không cải thiện sau khi nghỉ ngơi, việc thăm khám chuyên khoa mắt sẽ giúp xác định nguyên nhân chính xác và có hướng điều trị phù hợp.
Cảm giác cộm, rát hoặc mỏi mắt sau khi làm việc lâu với màn hình là điều khá phổ biến. Tuy nhiên, nếu những biểu hiện này xuất hiện thường xuyên và kéo dài, nhiều người bắt đầu thắc mắc liệu đây chỉ là sự mệt mỏi tạm thời hay là dấu hiệu của một vấn đề về mắt.
Thực tế, khi tìm hiểu mắt khô là gì, các chuyên gia cho biết tình trạng này xảy ra khi lớp nước mắt bảo vệ bề mặt nhãn cầu không còn hoạt động ổn định. Khi đó, giác mạc có thể bị kích thích liên tục, khiến mắt dễ đỏ, rát hoặc nhìn mờ thoáng qua.
Nếu những triệu chứng này lặp lại nhiều lần trong ngày hoặc kéo dài trong thời gian dài, chúng không chỉ gây khó chịu mà còn ảnh hưởng đến sinh hoạt và hiệu suất làm việc. Vì vậy, việc nhận biết sớm các dấu hiệu của khô mắt và chăm sóc mắt đúng cách là điều rất cần thiết.
Việc chủ động thiết lập lộ trình chăm sóc nhãn khoa hằng ngày là yếu tố then chốt để hạn chế tình trạng khô, cộm và nhức mỏi. Bạn có thể áp dụng các nhóm giải pháp thực tế sau đây:
Khô mắt là tình trạng khá phổ biến trong cuộc sống hiện đại, đặc biệt ở những người thường xuyên làm việc với thiết bị điện tử. Các dấu hiệu ban đầu có thể chỉ là cộm mắt, chớp mắt nhiều hoặc đỏ mắt nhẹ sau khi làm việc lâu, nhưng nếu kéo dài, chúng có thể ảnh hưởng đến sự thoải mái của đôi mắt và chất lượng thị lực.
Hiểu rõ mắt khô là gì và chú ý đến những thay đổi nhỏ của đôi mắt sẽ giúp mỗi người chủ động hơn trong việc chăm sóc thị lực. Bên cạnh đó, việc duy trì những thói quen sinh hoạt hợp lý như cho mắt nghỉ ngơi định kỳ, hạn chế nhìn màn hình quá lâu và giữ môi trường làm việc đủ ánh sáng cũng góp phần giúp đôi mắt luôn được bảo vệ tốt hơn trong cuộc sống hằng ngày.
